Filozofia spekulatywna prowadzi do poznania, że jedynym prawdziwym znamieniem ducha jest wolność. Materia jest o tyle ciężka, o ile ciąży ku środkowi […]. W przeciwieństwie do tego duch jest czymś, co posiada ośrodek w sobie samym. Duch odnalazł swą jednię, nie ma jej [na] zewnątrz siebie; istnieje w sobie samym i u samego siebie. Materia ma swą substancję poza sobą; duch jest bytem u samego siebie.
Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Wykłady z filozofii dziejów, przeł. J. Grabowski, A. Landman, tom I, Warszawa: PWN 1958.
